Tengricilik inancına göre evren; gök, yeryüzü ve yer altı olmak üzere üç ana alemden oluşan bir “Üç-Dünya kozmolojisi” üzerine kuruludur. Bu kozmolojide Uçmak ve Tamağ‘ın konumları şu şekildedir:
1. Uçmak (Cennet)
Uçmak, kozmolojinin en üst katmanını oluşturan **”Gök âlemi”**nde bulunur.
- Konumu: Yeryüzünün üstünde yer alır ve yeryüzünden çok daha aydınlıktır.
- Özellikleri: Bazı rivayetlere göre burada yedi adet güneş vardır. Doğası hiç dokunulmamış ve sağlıklıdır. Burası bizzat Tengri’nin himayesi altındadır.
- Sakinleri: İyi insanların, ataların ve kahramanların ruhlarının buraya ulaştığına inanılır. Ayrıca Gök âleminin en yüksek katlarında Kayra Han, Ülgen, Gün Ana ve Ay Ata gibi yüce varlıklar ikamet eder.
2. Tamağ (Cehennem)
Tamağ (veya Moğollardaki adıyla Tam), kozmolojinin en alt katmanını oluşturan **”Yer altı âlemi”**dir.
- Konumu: Yeryüzünün (yağız yerin) altında bulunur.
- Özellikleri: Yeryüzüne benzer şekilde ormanlar, ırmaklar ve yerleşim yerleri barındırsa da, güneşi ve ayı çok az ışık verdiği için karanlık ve soğuk bir yerdir.
- Yönetimi: Bu âlemin mutlak hâkimi ve kağanı, Tengri’nin oğlu kabul edilen ancak kötülüğü temsil eden Erlik Han‘dır. Kötülük yapanların ve dengeyi bozanların ruhları buraya gider.
3. Kozmik Bağlantı ve Katmanlar
- Bağlantı Noktası: Gök âlemi (Uçmak), insanların yaşadığı yeryüzü ve yer altı âlemi (Tamağ) arasındaki tek bağlantı, dünyanın merkezinde duran **”Dünyalar Ağacı”**dır (Hayat Ağacı).
- Katman Yapısı: Her iki âlem de katmanlı bir yapıya sahiptir. Genellikle her ikisinin de yedişer katı olduğuna inanılmakla birlikte, bazı kaynaklarda yer altının 9, göğün ise 17 kat olduğu belirtilir. Şamanlar (Kamlar), özel ritüellerle bu âlemler arasındaki girişleri kullanarak yolculuk yapabilirler.
