Gök Tengri inancında (Tengricilik), semavi dinlerdeki cennet ve cehennem kavramlarına karşılık gelen Uçmak ve Tamağ kavramları bulunmaktadır. Bu inanç sistemine göre evren; gök, yeryüzü ve yer altı olmak üzere üç ana alemden oluşur,.
İnançtaki ödül ve ceza mekanları şu şekilde detaylandırılmıştır:
1. Cennet: Uçmak (Uçmag)
Gök Tengri inancında cennet için Uçmak terimi kullanılır,.
- Konumu ve Yapısı: Yeryüzünden çok daha aydınlık olan “Gök âlemi”nde bulunur. Bazı rivayetlere göre burada yedi adet güneş vardır ve doğası hiç dokunulmamış, sağlıklıdır.
- Yönetimi: Bu âlem bizzat Tengri’nin himayesi altındadır ve efendisi Tengri’nin oğlu kabul edilen Ülgen‘dir,.
- Ruhların Durumu: İyi insanların, ataların ve kahramanların ruhlarının buraya ulaştığına inanılır. Eski Türklerde ölmek yerine kullanılan “sungur/şungkur oldu” deyimi, ruhun bir kuş gibi uçup bu makama erişmesini simgeler,.
2. Cehennem: Tamağ (Tam)
Cehennem kavramı Göktürklerde Tamağ, Moğollarda ise Tam olarak adlandırılır,.
- Konumu ve Yapısı: Dünyanın altındaki “Yer altı âlemi”dir. Burası yeryüzüne benzer şekilde ormanlar ve ırmaklar barındırsa da, güneşi ve ayı çok az ışık verir; karanlık ve soğuk bir yerdir.
- Halkı ve Özellikleri: Yer altı halkının, insanlardaki gibi üç ruhu değil, sadece iki ruhu vardır; vücut ısısını ve nefesi sağlayan “ami ruhu” onlarda eksiktir. Bu yüzden tenleri çok beyaz, kanları ise çok koyu renklidir.
- Yönetimi: Bu âlemin mutlak hâkimi ve kağanı, Tengri’nin oğlu olduğuna inanılan ancak kötülüğü temsil eden Erlik Han‘dır,.
3. Kozmik Bağlantı: Dünyalar Ağacı
Gök âlemi (Uçmak) ile yer altı âlemini (Tamağ) ve insanların yaşadığı yeryüzünü birbirine bağlayan merkezde “Dünyalar Ağacı” (Hayat Ağacı) bulunur,. Şamanlar (Kamlar), özel ritüeller ve trans teknikleri kullanarak bu âlemler arasında yolculuk yapabilir, Erlik Han ile pazarlık ederek hastaların ruhlarını geri getirmeye veya ölenlerin ruhlarına yol göstermeye çalışırlar,,.
Sonuç olarak; bu inançta iyilik yapanların ruhlarının uçarak aydınlık gök katlarına (Uçmak) ulaştığına, dengeyi bozan ve kötülük yapanların ise yer altındaki karanlık cezalandırılma mekânına (Tamağ) gittiğine inanılır,.
