Türk Mitolojisinde Kutsal Sayılar Neden Önemlidir?
Giriş
Türk mitolojisini, destanlarını ve halk hikâyelerini okuyanlar ilginç bir durum fark eder.
Bazı sayılar sürekli tekrar eder.
Örneğin:
- 3
- 7
- 9
- 40
sayıları birçok anlatıda karşımıza çıkar.
Bu durum tesadüf değildir.
Çünkü eski Türkler için bazı sayılar yalnızca matematiksel değerler değil;
- Semboller,
- İnanç unsurları,
- Kozmik düzenin işaretleri
olarak görülmekteydi.
Peki bu sayıların önemi neydi?
Neden bazı rakamlar diğerlerinden daha sık kullanılıyordu?
Ve bu sayıların etkileri günümüze kadar ulaşmış olabilir mi?
Sayılar Neden Kutsal Kabul Ediliyordu?
Eski toplumlar doğayı gözlemlerken belirli tekrarları fark ediyordu.
Örneğin:
- Mevsimler,
- Ay döngüleri,
- Gök olayları
belirli düzenler gösteriyordu.
Bu nedenle bazı sayılar:
Evrenin düzenini temsil eden işaretler
olarak görülmeye başlanmıştır.
3 Sayısı
Üçlü Düzen
Türk kozmolojisinde evren genellikle üç bölümden oluşur:
- Gök
- Yeryüzü
- Yeraltı
Bu nedenle 3 sayısı dengeyi ve bütünlüğü temsil eder.
Destanlardaki Üçler
Türk destanlarında sıkça:
- Üç görev,
- Üç kardeş,
- Üç sınav
motifleri görülmektedir.
Bu durum yalnızca Türk kültürüne özgü değildir; dünyanın birçok mitolojisinde benzer örnekler vardır.
7 Sayısı
Göğün Katları
Bazı Türk anlatılarında gök:
- 7 katlı
olarak tasvir edilmektedir.
Bu nedenle 7 sayısı:
- Yükseliş,
- Maneviyat,
- Göksel düzen
ile ilişkilendirilmiştir.
Yedi Sayısının Yaygınlığı
Türk halk kültüründe de:
- Yedi gün,
- Yedi nesil,
- Yedi iklim
gibi kullanımlar oldukça yaygındır.
9 Sayısı
En Önemli Sayılardan Biri
Birçok araştırmacıya göre Türk mitolojisindeki en önemli sayı:
9
olabilir.
Çünkü:
- Dokuz dallı Hayat Ağacı,
- Dokuz kat gök,
- Dokuz boy,
- Dokuz tuğlu sancak
gibi örnekler sıkça karşımıza çıkmaktadır.
Neden 9?
Kesin nedeni bilinmemektedir.
Ancak bazı araştırmacılar:
9’un tamamlanmış düzeni temsil ettiğini
düşünmektedir.
Bu nedenle Türk kültüründe özel yere sahip olduğu kabul edilmektedir.
40 Sayısı
Türk Kültürünün En Kalıcı Sayısı
Bugün bile Türk kültüründe:
- Kırk gün,
- Kırk gece,
- Kırk çıkarma,
- Kırk erenler
gibi ifadeler kullanılmaktadır.
Bu durum oldukça eski köklere sahiptir.
Kırk Gerçekten 40 mı Demekti?
Bazı araştırmacılar:
“Kırk”
sayısının her zaman tam olarak 40 anlamına gelmediğini belirtmektedir.
Bazen:
- Çokluk,
- Bolluk,
- Büyük sayı
anlamında da kullanılmış olabilir.
Destanlardaki Kırklar
Birçok Türk destanında:
- Kırk yiğit,
- Kırk savaşçı,
- Kırk arkadaş
motifi görülmektedir.
Bu kullanım sembolik kabul edilmektedir.
12 Sayısı
Zamanın Sayısı
Türk kültüründe 12 sayısı da önemlidir.
Özellikle:
12 Hayvanlı Türk Takvimi
bunun en bilinen örneğidir.
Bu nedenle 12:
- Zamanı,
- Döngüyü,
- Düzeni
temsil etmektedir.
17 Sayısı
Bazı Altay anlatılarında:
- Göğün 17 katı
olduğundan söz edilmektedir.
Bu sayı 7 ve 9 kadar yaygın olmasa da bazı kozmolojik anlatılarda yer almaktadır.
Kutsal Sayılar ve Hayat Ağacı
Hayat Ağacı anlatılarında:
- 7 dal,
- 9 dal,
- 17 dal
gibi farklı sayıların kullanılması dikkat çekicidir.
Bu durum sayıların kozmolojik semboller olarak kullanıldığını göstermektedir.
Kutsal Sayılar ve Şaman Yolculukları
Bazı anlatılarda kamlar:
- 7 kat göğe çıkar,
- 9 kat göğe yükselir
şeklinde tasvir edilmektedir.
Bu nedenle sayılar ruhsal yolculuklarla da ilişkilendirilmiştir.
Günümüze Ulaşan İzler
Bugün bile Türk kültüründe bazı sayıların özel kabul edildiği görülmektedir.
Örneğin:
3
- Üç kez tekrar edilen dualar
7
- Yedi gün kavramı
40
- Lohusalıkta kırk çıkarma
- Kırk gün bekleme gelenekleri
Bu örneklerin tamamının doğrudan mitolojiden geldiği söylenemese de kültürel süreklilik dikkat çekicidir.
Sayıların Sembolize Ettiği Kavramlar
3
- Denge
- Bütünlük
7
- Maneviyat
- Göksel düzen
9
- Tamamlanmışlık
- Kozmik yapı
12
- Zaman
- Döngü
40
- Bolluk
- Çokluk
- Olgunlaşma
Tarihçilerin Genel Görüşü
Araştırmacılar kutsal sayıların:
Türk mitolojisinde evrenin düzenini ve sembolik düşünceyi ifade etmek için kullanıldığını
düşünmektedir.
Bu sayıların yalnızca matematiksel değil, kültürel ve mitolojik anlamlar taşıdığı kabul edilmektedir.
Sonuç
Türk mitolojisinde sayılar yalnızca sayma aracı değildir.
Onlar:
- Düzenin,
- Kozmosun,
- İnancın,
- Kültürel hafızanın
sembolleri hâline gelmiştir.
Bu nedenle destanlarda aynı sayıların tekrar tekrar karşımıza çıkması tesadüf değildir.
Belki de eski Türkler için sayılar, evrenin gizli dilinin bir parçasıydı.
Ve her sayı:
Doğanın ve göğün düzenine dair küçük bir ipucu taşıyordu.
Bir sonraki ve serinin son bölümünde Türk Mitolojisinin Günümüze Etkileri konusunu ele alacağız. Böylece binlerce yıllık bu mitolojik mirasın modern Türk kültüründe nasıl yaşamaya devam ettiğini birlikte inceleyeceğiz.
